Ali Karataş

“Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, doğrunun ve doğruyu eğriden ayırmanın açık delilleri olarak Kur'an'ın indirildiği aydır. Öyle ise sizden ramazan ayını idrak edenler onda oruç tutsun. Kim o anda hasta veya yolcu olursa (tutamadığı günler sayısınca) başka günlerde kaza etsin. Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez. Bütün bunlar, sayıyı tamamlamanız ve size doğru yolu göstermesine karşılık, Allah'ı tazim etmeniz, şükretmeniz içindir.”

Ramazan kelimesi, Kur’an’da bir yerde-Bakara suresi 185. ayette-geçmektedir. R-m-d kökünden gelir. Güneşin fazla kızışması anlamına gelir.[1] Ramazan kelimesi konusunda iki görüş zikredilir:

Bunlardan birisi Hz Aişe’den gelen bir rivayete göre Allah’ın isimlerinden biridir. “Ramazan ayına Ramazan demeyiniz. Çünkü o Allah’ın isimlerinden biridir. Kur’an onu neye nispet etmişse siz de onu Kur’an’ın nispet ettiği şeye nispet ediniz.” İbn Hacer Askalani, hadisi zayıf olarak değerlendirmiştir.[2]

İkinci görüşe göre Recep, Şaban gibi özel bir ayın adıdır.[3]

Ramazan kelimesinin türediği kök anlamlarla ilgili Hamdi Yazır şu görüşleri zikreder:

1. Ramazan kelimesi, güz mevsiminin başında yağan, yeryüzünü tozdan temizleyen yağmur anlamındaki “ramdâ” kelimesinden türetilmiştir. Bu yağmur, yeryüzünü yıkadığı gibi Ramazan ayı da iman edenleri günahlardan yıkayıp temizler.

2. Ramazan kelimesi, güneşin şiddetinden taşların son derece kızması anlamındaki “ramada” kelimesinden türetilmiştir. Bu kökten türeyen “ramazan” kelimesi, kızgın yerde yalın ayak yürümekle yanmak demektir. Bu kelime, başına “şehr” kelimesinin ilavesiyle İslâm’ın beş temel esasından biri olan orucun tutulduğu aya özel isim yapılmıştır. Bu ayda Allah için oruç tutularak, açlık ve susuzluk çekilir ve böylece orucun harareti ile günahlar yakılır.

3. Ramazan kelimesi, kılıcı veya ok demirini inceltip keskinleştirmek için iki kaygan taş arasına koyup dövmek anlamındaki “ramada” kelimesinden türetilmiştir.

4. Ramazan kelimesi, Allah’ın güzel isimlerinden biridir. Eğer bu görüş doğruysa Ramazan ayı özellikle bununla adlandırılmış ve Allah’ın rahmeti ile günahların yanması dikkate alınarak, oruç tutulan aya bu isim verilmiştir. Bu anlamda “şehr-i ramazan”, “Allah’ın ayı” demektir.

Ramazan kelimesinde; temizlik, yanmak ve keskinlik anlamları vardır. Ramazan ayında oruç ve diğer ibadetlerle Allah’a yönelen müminler, günahlarından temizlenir, arınır, bilinçlenir, iman ve ahlâk bakımından keskinleşir, kuvvetlenir. [4]

Savm kelimesinin asıl anlamı; ister yiyecek, ister söz ve ister yürümek olsun bir şey yapmaktan geri durmaktır.

Fıkıh terimi olarak da mükellefin niyet ederek fecirden güneş batımına kadar, yeme-içme, kusma ve cinsel ilişkiden kendini tutması demektir.[5]

İki kelimenin kök anlamları iyice incelendiğinde ikisi arasında çok sıkı bir ilişkinin olduğu görülecektir.

Allah’a inanan bir mümin Ramazan ayında savma(oruca) niyet ederek Onun yasakladığı şeylerden kendini uzak tutar. Böylece yakan kavuran sıcak gibi Ramazan da müminin günahlarını yakar. Yağmurun yeryüzünü toz ve kirlerden temizlemesi gibi orucu eda edenler de Allah’ın rahmet yağmuruyla temizlenir ve böylece Ramazan’ın fonksiyonu oruçla gerçekleşmiş olur.

Bizi Tutan Oruçla Günahlarımızı Yak Ey Ramazan!